زامه‌کانی قه‌ڵادزێ ئێستاش خوێنیان لێده‌تکێ

ساڵح میراوده‌لی:

ده‌زانم و دڵنیام ئه‌مساڵیش یادی کاره‌ستی 24ی 4ی ساڵی حه‌فتا و چوار و راپه‌ڕینی سالی 1982ی قه‌ڵادزێ، وه‌ک هه‌مو ساڵانی دی به‌ چه‌ند تۆپ قوماش و چه‌ند لیتر بۆیاغێک ده‌کرێته‌وه‌، له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ پێداهه‌ڵدانی میدیاکانی ده‌سه‌ڵات به‌و شاره‌ و هه‌ندێکی دیکه‌ش به‌ بروسکه‌ و قسه‌ و گفتی سواوی ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستان، ئه‌وه‌ ئه‌و میکانیزمه‌ راسته‌قینه‌یه‌ به‌رده‌وام ده‌یانه‌وێت کۆستی شارێکی وه‌کو قه‌ڵادزێی پێبشارنه‌وه‌، جارجاره‌ش به‌و پڕۆژۆکانه‌وه‌ که‌ جارجار له‌ راگه‌یاندنی حیزبه‌کانه‌وه‌ ده‌یبینین و ده‌یبیستین، په‌رۆشی ده‌سه‌ڵات بۆ خه‌ڵکی ناوچه‌ی پشده‌ر و قه‌ڵادزێ ده‌رده‌بڕن و له‌ سۆنگه‌ی ئه‌و په‌رۆشیه‌شه‌وه‌ هه‌ندێ کاری خزمه‌تگوزاری ده‌که‌ن، به‌ ده‌یان ده‌نگ و به‌ چه‌ندین ره‌نگ به‌خه‌ڵکی ناوچه‌که‌ی ده‌فرۆشنه‌وه‌، وه‌ک ئه‌وه‌ی خه‌ڵکی ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ رۆڵ و کاریگه‌ریان ئه‌وه‌نده‌ نه‌بوبێت له‌و بارودۆخه‌ی ئێستادا، که‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان هاتۆته‌ دی، یان بایی ئه‌وه‌نده‌ قوربانیان نه‌داوه‌ له‌و پێناوه‌دا، یان ده‌یانه‌وێت به‌ناوی پڕۆژه‌کانه‌وه‌ زۆر شتی دی له‌ فکری ئه‌و خه‌ڵکه‌دا بسڕنه‌وه‌ و که‌سیش باسی ئه‌و هه‌مو زامانه‌ نه‌کات.

له‌دوای راپه‌ڕینه‌وه‌ کراونه‌ته‌ جه‌سته‌ی شاری قه‌ڵادزێ، له‌سه‌رده‌ستی ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستان، هه‌مو ئه‌و زامانه‌ هیچیان که‌متر نیه‌ له‌ کاره‌ساتی بۆردومانه‌که‌ی ساڵی 74 ئه‌گه‌ر زیاتر نه‌بێت، لێره‌وه‌ ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌هه‌ندێک له‌و تاوان و پێشێلکاریانه‌ بکه‌م که‌ له‌سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی کوردیدا به‌سه‌ر ئه‌م شاره‌و ناوچه‌ی پشده‌ردا هاتوه‌ و کاریگه‌ریه‌کی نێگه‌تیڤی کردۆته‌ سه‌ر ره‌وتی به‌ره‌و پێشچون و گه‌شه‌کردنی ئه‌م شاره‌، له‌ڕوی ئابوری و فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی به‌ تایبه‌تی و زۆر لایه‌نی تریش، به‌شێکی زۆری ئه‌و که‌موکورتیانه‌ی له‌و شاره‌ هه‌ن و خه‌ڵکی ناوچه‌که‌ به‌ده‌ستیه‌وه‌ گیرۆده‌بون، خاڵی هاوبه‌ش و پێداویستی سه‌رجه‌م شوێنه‌کانی دیکه‌ی کوردستانیشه‌، به‌ڵام تایبه‌تمه‌ندیه‌که‌ لێره‌دایه‌، که‌ قه‌ڵادزێ و ناوچه‌ی پشده‌ر له‌گه‌ڵ چه‌ند ده‌ڤه‌رێکی تردا، له‌دوای راپه‌ڕینه‌وه‌ ئاوه‌دان کراونه‌ته‌وه‌، کاتێک دانیشتوانه‌که‌ی گه‌ڕاونه‌وه‌ ته‌نها زه‌ویه‌کی ته‌خت بوه‌ و به‌س، که‌واته‌ ده‌بوایه‌ هه‌ر له‌دوای راپه‌رینه‌وه‌ هه‌وڵ درابایه‌ یاسایه‌کی تایبه‌ت به‌و ناوچانه‌ ده‌ربکرێت، بۆ بوژاندنه‌وه‌ی ژێرخانه‌ ئابوریه‌که‌ی و سڕینه‌وه‌ی سیماکانی وێرانکاری، ناکرێت شارێک یان شوێنێک که‌ هه‌رگیز زه‌ره‌رمه‌ند نه‌بوه‌، به‌یه‌ک به‌رنامه‌ و ستراتیژ له‌گه‌ڵ شارێکی تردا که‌ ته‌نها خاشاکه‌که‌ی ماوه‌ پلانی بۆ دابنرێت، ئه‌گه‌رچی ئه‌وه‌ش نه‌کراوه‌، به‌ڵام به‌دیوه‌ پێچه‌وانه‌که‌یدا، زۆر زامی تری هاوشێوه‌ی بۆردومانی ساڵی حه‌فتاو چوار له‌ جه‌سته‌ی ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ کراوه‌، که‌ تائێستاش ئه‌م زامانه‌ خوێنیان لێده‌تکێت، به‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ مێژویه‌کی نزیکی ئه‌م ناوچه‌یه‌، به‌ گه‌واهی به‌شی زۆری دانیشتوانه‌که‌ی ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و راستیه‌ی ئه‌وه‌نده‌ی ململانێی ده‌سه‌ڵات له‌نێو حیزبه‌کاندا، کاریان بۆ مکومکردنی پێگه‌ی جه‌ماوه‌ری خۆیان کردوه‌، هه‌رگیز به‌ نیوه‌ی ئه‌وه‌ش کاریان له‌سه‌ر پڕۆژه‌یه‌ک نه‌کردوه‌ بۆ ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی ئه‌م ناوچه‌یه‌، به‌ ماوه‌یه‌کی کورت له‌دوای راپه‌ڕین و له‌ژێر کاریگه‌ری سیاسه‌تی په‌نجا به‌ په‌نجا، هه‌ردو حیزبی ده‌سه‌ڵاتدار هه‌ستان به‌ زیندوکردنه‌وه‌ی هه‌ستی چینایه‌تی و خێڵگه‌رایی و ناوچه‌گه‌رێتی، له‌ژێر ناوی جیاجیادا، ئه‌مه‌ش کاره‌ساتی به‌دوای خۆیدا هێناو ناوچه‌که‌ واته‌ پشده‌ر به‌گشتی گیرۆده‌ی شه‌ڕی نێوخۆ بۆوه‌.

له‌و کاته‌دا قه‌ڵادزێ و ناوچه‌که‌ له‌سه‌ره‌تای قۆناغی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ دابو، هه‌ندێک له‌و لادێ و ئاواییانه‌ی به‌ مه‌چه‌کی خه‌ڵکی ناوچه‌که‌ خۆی ئاوه‌دانکرابۆوه‌، جارێکی دی توشی سوتان و له‌ناوچون چون، هاوکاتیش وه‌کو سۆزێکی مرۆڤانه‌ کۆمه‌ڵێک رێکخراوی بێگانه‌، که‌ کاری ئاوه‌دانکردنه‌وه‌یان ده‌کرد، به‌هۆی نائارامی ئاسایشی ناوچه‌که‌وه‌ بارگه‌و بنه‌یان تێکنا و پڕۆژه‌کانیان گواستنه‌وه‌ بۆ شوێنه‌کانی تر، که‌ تائێستاش ئه‌و کێشانه‌ بێ چاره‌سه‌ر ماونه‌وه‌ و ده‌سه‌ڵاتی ناوچه‌که‌ وه‌کو کارتێک هێشتویه‌تیه‌وه‌ بۆ به‌کارهێنانی، له‌هه‌ر کاتێکدا گه‌ره‌کیان بێت، له‌گه‌رمه‌ی ئه‌و کێشانه‌دا بو که‌ یه‌که‌م چه‌خماخه‌ی شه‌ڕی کوردکوژی له‌م شاره‌دا ده‌ستی پێکرد و له‌وێشه‌وه‌ له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا ئاگرو دوکه‌ڵی ئه‌م شه‌ڕه‌ ماڵوێرانکه‌ره‌، سه‌رجه‌م کوردستانی گرته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ چوار مانگ و نیو پێش، ئه‌م شه‌ڕه‌ش، له‌ شاری رانیه‌ شه‌ڕی بزوتنه‌وه‌و یه‌کێتی رویدابو، ئه‌نجامه‌که‌شی وه‌ده‌رنانی بزوتنه‌وه‌ بو له‌ کوردستاندا، ئه‌وان له‌و ماوه‌یه‌دا له‌سه‌ر سنوره‌کانی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان، که‌ ده‌که‌وێته‌ سنوری ناوچه‌ی پشده‌ر خۆیان رێکخستبۆوه‌ و هێزه‌ په‌رته‌وازه‌که‌یان له‌وێدا کۆکردبۆوه‌، به‌ هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕی پارتی و یه‌کێتیش له‌و ناوچه‌یه‌دا، هه‌ندێک له‌ هێزه‌کانی پارتیش به‌ره‌و ئه‌و ناوچه‌ سنوریانه‌ چوبون، ئه‌مه‌ش وای له‌ هه‌ردو لایه‌نی پارتی و بزوتنه‌وه‌ کرد، که‌ به‌یه‌که‌وه‌ به‌ره‌یه‌کی هاوبه‌شی شه‌ڕ دژی یه‌کێتی پێک بهێنن، هۆکاری سه‌ره‌کی هه‌ڵبژاردنی ئه‌و ناوچه‌یه‌ش وه‌کو به‌ره‌یه‌کی شه‌ڕ بۆ چه‌ند هۆیه‌ک ده‌گه‌ڕایه‌وه‌، یه‌کێک له‌وانه‌ که‌ هاوسنور بو له‌گه‌ڵ وڵاتێکی گه‌وره‌ی وه‌کو ئێران و ده‌یانتوانی له‌وێوه‌ پێداویستی لۆجستیکیان به‌ ئاسانی پێبگات و برینداره‌کانیشیان بگوازنه‌وه‌ بۆ نه‌خۆشخانه‌کانی ئه‌وێ، هۆکارێکی تر، هه‌ڵکه‌وته‌ی جیۆپۆلۆتیکی ناوچه‌که‌، که‌ ناوچه‌یه‌کی فراوان و شاخاوی بو بۆ شه‌ڕکردن و چه‌ندین هۆکاری تریش، دوای ئه‌وه‌ی هه‌ردو لا هێزه‌کانیان رێکخسته‌وه‌، به‌ پشتیوانی هێزی تۆپ هاوێژی ئێرانیه‌کان ده‌ستیان کرد به‌ هێرشکردن، من وه‌کو شایه‌تحاڵێک رۆژانه‌ چه‌ندین جار ره‌تڵی راجیمه‌و تۆپه‌کانم ده‌دیتن و ده‌بیستن، که‌ هه‌ر چه‌ند سه‌ت مه‌ترێک له‌ ده‌وروبه‌ری ئه‌و گوندانه‌ی ئێمه‌ی ده‌داو به‌شی زۆری ئه‌و بۆردومانانه‌ش کوێرانه‌ بون و بۆ زیاتر ترس خستنه‌ ناو خه‌ڵک و ئاڵۆزترکردنی دۆخه‌که‌ بوو.

له‌گه‌ڵ به‌رده‌وامی شه‌ڕ بۆردومانه‌کان ئنجا زۆر به‌خه‌ستی ناو شاریشی گرته‌وه‌، ته‌نها رۆژێکیان زیاتر له‌ بیست که‌س له‌ سێ خێزان بونه‌ قوربانی که‌ زوربه‌یان ژن و مناڵ بون، له‌بیرمه‌ رۆژێکیشیان بارودۆخه‌که‌ تۆزێ ئارامتر بو، به‌ پیاده‌ له‌گه‌ڵ هاو ئاواییه‌کی خۆمدا هاتمه‌ شار، دوای گه‌یشتنمان بۆردومان ده‌ستی پێکرد و دوای کپ بونه‌وه‌ی دۆخه‌که‌، هه‌واڵی ئه‌وه‌ هات که‌ تۆپێک له‌ پاسێکی بیست و یه‌ک نه‌فه‌ری داوه‌ و یانزه‌یان گیانیان له‌ده‌ستداوه‌ جگه‌ له‌ برینداره‌کانیش، هه‌رهه‌مان رۆژ له‌ناو شاردا چه‌ند قوربانیه‌کی تریش هه‌بون، هه‌مو ئه‌و قوربانیانه‌ش خه‌ڵکی سڤیل بون، له‌ نێویشیاندا به‌شی زۆریان ژن و منداڵ بون، ئه‌مانه‌ چه‌ند نمونه‌یه‌کی کارو کرداری ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌یه‌ که‌ ئێستا حوکمی ئه‌و شاره‌ ده‌که‌ن و فرمێسکی بۆ ده‌ڕێژن، که‌واته‌ به‌ لێکدانه‌وه‌یه‌کی لۆژیکیانه‌، به‌پێی روداوه‌کانی چه‌ند ساڵی رابردوو له‌وه‌ تێده‌گه‌ین، که‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ له‌بری ساڕێژکردنی زامه‌کانی ئه‌م شاره‌، چه‌ندین زامی تری خستۆته‌ جه‌سته‌ی ئه‌م شاره‌وه‌.

ئه‌وشوێنه‌ی که‌ زانکۆی تێدابو، له‌ کاره‌ساتی ساڵی حه‌فتا چوار به‌ر ئه‌و بۆردومانه‌ که‌وت و چه‌ندین مامۆستا و خوێندکاری تێدا بونه‌ قوربانی، دوای راپه‌ڕین ده‌ستبه‌جێ له‌ لایه‌ن به‌رپرسانی ئه‌و ناوچه‌یه‌وه‌ داگیرکراو هه‌رکه‌س به‌ ئاره‌زوی خۆی خانوی تێدا کرد، له‌ جیاتی ئه‌وه‌ ده‌کرا بیکه‌نه‌ شوێنی یاده‌وه‌ری کاره‌ساته‌کانی ئه‌م ناوچه‌یه‌و ئه‌رشیفی ئه‌م شاره‌ی تێدا کۆ بکه‌نه‌وه‌،هه‌ر به‌وه‌ش نه‌وه‌ستاونه‌وه‌، به‌شی زۆری ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ پێشتر موڵکی گشتی بون و داموده‌زگاکانی به‌ڕێوه‌بردنی تێدا بوه‌، هه‌موی له‌لایه‌ن به‌رپرسانه‌ وه‌ داگیرکراوه‌، بۆ خۆیان کردونه‌ خانوی نیشته‌جێبون و ریزه‌ دوکانیش بۆ کرێ، له‌ رێگه‌ی ئه‌م نوسینه‌وه‌ داوا له‌ خه‌ڵکی تێکۆشه‌ری شاری قه‌ڵادزێ و ناوچه‌ی پشده‌ر ده‌که‌م، له‌ ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌، که‌ پشتگیری ئه‌و کۆمیته‌یه‌ی بکه‌ن له‌ وڵاتی هۆڵه‌ندا بۆ پشتگیری که‌یسه‌کانی ناوچه‌که‌ دامه‌زراوه‌ و کۆمیته‌ی هاوشێوه‌ دروست بکه‌ن بۆ هاوبه‌ندی له‌گه‌ڵ یه‌کتری و هه‌وڵدان بۆ به‌رزکردنه‌وه‌ی هه‌مو که‌یسه‌کانی قه‌ڵادزێ و پشده‌ر، بۆ دادگای باڵای تاوانه‌کانی عێراق و دادگای لاهای نێوده‌وڵه‌تی، جگه‌ له‌و کاره‌ساتانه‌ی له‌سه‌رده‌ستی رژێمی فاشستی به‌عس به‌سه‌ر خه‌ڵکی ناوچه‌که‌ هاتوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و که‌یسانه‌ش که‌ له‌دوای راپه‌ڕینه‌وه‌، له‌سه‌رده‌ستی لایه‌نه‌ کوردیه‌کان به‌سه‌ر خه‌ڵکی ئه‌م ناوچه‌یه‌دا هاتون، هاوپێج بکرێن و تاوانبارانی بدرێنه‌ دادگا، ئه‌وه‌نده‌ ماوه‌ بڵێم که‌ به‌رپرسانی قه‌ڵادزێ و پشده‌ر به‌گشتی، ئه‌گه‌ر دڵسۆزی ناوچه‌که‌ن و ده‌یانه‌وێت زامه‌کانی ئه‌م شاره‌ ساڕێژ بکه‌ن، با به‌ کردار کار بۆ بنیاتنانه‌وه‌ی ناوچه‌که‌ بکه‌ن و چیدیکه‌ نه‌یکه‌نه‌ قوربانی ململانێی ناسه‌رده‌میانه‌. درود بۆ شه‌هیدانی 24ی 4ی 74 و 82 و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی کوردو کوردستان.

 

(( په‌ڕه‌ی ٢٤ / ٤ ))

له‌ چاوه‌ی کامێڕاوه