كه‌سوكارى به‌ره‌كات به‌كوردی قسه‌ ده‌كه‌ن و به‌عه‌ره‌بی نوێژ ده‌كه‌ن

لە پیوکەی میدیاوە

فه‌تحوڵڵا حوسه‌ینی‌:

ته‌نیا هه‌وڵدان بۆچوونه‌ نێو دنیای شیعرو رۆمانی سه‌لیم به‌ره‌كاتی شاعیرو رۆماننوسی كوردی سوریا بۆ خۆی سه‌ركێشییه‌كی گه‌وره‌یه‌، ئه‌ویش له‌یه‌ك شت و له‌به‌ریه‌ك هۆ، چونكه‌ سه‌لیم به‌ره‌كات به‌درێژایی ده‌یان ساڵ له‌نووسین به‌زمانی عه‌ره‌بی، ته‌نیا ملی بۆ بڕیارو چرپه‌ی ده‌روونی خۆی كه‌چكردووه‌، ته‌نیا گوێڕایه‌ڵی زمانی خۆی بووه‌ كه‌له‌باقی ئه‌و نووسه‌رانه‌ی به‌زمانی عه‌ره‌بی ده‌نووسن جیای ده‌كاته‌وه‌، وه‌ك خۆیشی له‌دیالۆگێكدا له‌گه‌ڵ كه‌ناڵی ئاسمانی (ئه‌لجه‌زیره‌) ده‌ڵێت: ئه‌م زمانه‌ ناسنامه‌ی منه‌. سه‌لیم به‌ره‌كات هه‌ر له‌(دینۆكابریڤا)ی نێو كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكی هه‌ركه‌سێك له‌ناوه‌وه‌ بۆمن هاوار ده‌كات، هه‌ر كه‌سێكی ده‌ره‌وه‌ش، تا ده‌گاته‌ رۆمانه‌كه‌ی به‌ناوی (گه‌لی سێی به‌ره‌به‌یان له‌سێیه‌م پێنجه‌شه‌ممدا) هه‌ر هه‌مان كه‌س و نه‌گۆڕاوه‌، قوڕی باكوور له‌گه‌ڵ ناڵه‌و ته‌نیاییه‌كه‌یدا هه‌ر له‌دیمه‌شقه‌وه‌ تابه‌یرووت و نۆقۆسیا و ئینجا ستۆكهۆڵم له‌گه‌ڵیدا بووه‌. هه‌میشه‌ بۆ ئه‌م قوره‌و ره‌نگه‌كه‌ی به‌چاك و خراپییه‌وه‌ دڵسۆز بووه‌، هه‌ر ئه‌مه‌ش بریسكه‌ی واقیعێكی پێچه‌وانه‌ی كۆشك و ته‌لاره‌كانی به‌برووت و دنیاو ئاوی ستۆكهۆڵم پێی به‌خشیوه‌، من به‌ئاقاری وه‌رگێڕان له‌زمانێكه‌وه‌ بۆ زمانێكی دیكه‌ نه‌رۆیشتووم، به‌ڵكو به‌ئاقاری ته‌رجه‌مه‌كردن گیانی كورد بۆ عه‌ره‌بییه‌ك رۆیشتووم كه‌تایبه‌ته‌ به‌هاوبه‌شه‌ عه‌ره‌به‌كه‌مه‌وه‌، كه‌دوای نامۆیی له‌نێو رابوونه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌ی خۆیداو ناچاركردنم به‌وه‌ی ئیعرابی رێزمانه‌كه‌ی فێربم، پێویسته‌ (بماناسێت) به‌ره‌و رووی هاوبه‌شێك رۆیشتم كه‌زمانی كوردی لێ قه‌ده‌غه‌كردم، منیش به‌زمانه‌كه‌ی خۆی به‌لێبورده‌ییه‌وه‌ بۆی رۆیشتم، كه‌ده‌توانم له‌ره‌وانبێژیی ئه‌و زمانه‌دا ئازادیی خۆم و له‌قووڵترین جوامێرییه‌وه‌ ناسنامه‌ی خۆم نیشانبده‌م، وه‌ك عاشقێك تێكه‌لاوبوونی ئه‌و زمانه‌م له‌گه‌ڵ ناخمدا قۆستوه‌ته‌وه‌ تاوه‌كو ئه‌و مانایه‌ بدۆزمه‌وه‌ كه‌كوردێك له‌كاتی ئاماژه‌كردن بۆ مریشكه‌كانی دایكی و تووتنه‌كه‌ی باوكیدا پێویستییه‌تی.

دوای ئه‌وه‌ی له‌جه‌نجاڵی ژیان له‌سوریا چوه‌ده‌ره‌وه‌و دیمه‌شقی پایته‌ختی جێهێشت و وه‌كو نووسه‌رێكی نه‌ناسراو له‌حه‌فتاكاندا چووه‌ نێو دنیای به‌یرووته‌وه‌، سه‌لیم به‌ره‌كات ده‌ركی به‌وه‌كرد كه‌له‌به‌رده‌م مه‌حه‌كدایه‌ تاهه‌موو ئه‌و بلاوكراوانه‌ بخاته‌ پاڵ قه‌سیده‌ی خۆیه‌وه‌ نه‌ك پاڵ شتی شه‌خسی خۆی. ته‌واو دركیشی به‌وه‌كرد كه‌ئه‌و كورده‌ی له‌ناوی جه‌رگه‌ی باكوور، باكووری خه‌م، باكووری كوردی سوریاوه‌ هاتووه‌، پێویسته‌ رێز له‌و شوێنه‌ بگرێت و گوزارشت له‌سیمبوله‌كانی ئه‌و ژینگه‌یه‌ بكات كه‌له‌دنیای به‌بیرووت ناچێت. ئه‌وه‌ بوو تارمایی قه‌سیده‌یی دوانه‌خراوه‌ ده‌ركه‌وت، ئه‌و قه‌سیده‌یه‌ی به‌زمانی عه‌ره‌بی، به‌لام به‌گیانێكی ته‌واو كوردانه‌ ده‌نووسرێت، ئه‌مه‌ش وایلێكرد به‌ته‌وژمی شاعیرێكی هاتوو له‌منداڵدانی ده‌وڵه‌تێكی دراوسێوه‌، بچێته‌ نێو ناوه‌نده‌ ئه‌ده‌بییه‌كه‌وه‌، به‌جۆرێك زۆرشت له‌باره‌ی گه‌لێكی دراوسێوه‌ له‌هه‌گبه‌كه‌یدا بێت، كه‌گه‌لی سێی به‌ره‌به‌یانه‌، تاوه‌كو پرسیاره‌كان شه‌رمه‌زار بكات و دواتر كۆمه‌ڵه‌ شیعریه‌كه‌ی خۆى (به‌م شێوه‌ی مۆسیسانا په‌رش وبلاو ده‌كه‌مه‌وه‌) له‌دایك بێت.

(له‌باره‌ی كورده‌وه‌ نووسیومه‌، چونكه‌ من كوردم و دراوسێكه‌م كورده‌و كه‌سوكارم به‌سه‌ر چه‌ند گوندێكی كورددا دابه‌شبوون، به‌كوردی قسه‌ ده‌كه‌ن و نوێژ به‌عه‌ره‌بی ده‌كه‌ن، خودا له‌زمانی ئه‌واندا وشه‌یه‌كی هه‌یه‌ كه‌هه‌مان خودای عه‌ره‌بیشه‌، كه‌واته‌ بۆچی له‌باره‌یانه‌وه‌ نه‌نووسم؟).

به‌درێژای كاروانێكی ده‌وڵه‌مه‌ند كه‌له‌سه‌ره‌تای حه‌فتاكانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات تائه‌مڕۆ، ئه‌م شاعیرو رۆماننووسه‌ به‌ناوبانگه‌ی سوریا، له‌شیعردا به‌رهه‌مه‌كانی هه‌ر كه‌سێكی ناوه‌وه‌، بۆ من هاوار ده‌كات هه‌ر كه‌سێكی ده‌ره‌وه‌ش، به‌مشێوه‌یه‌ مۆسیسان په‌رش و بلاوده‌كه‌مه‌وه‌، بۆ ته‌پ و تۆز، بۆ شه‌مدین، بۆ رۆڵی نێچیرو رۆڵی مه‌مله‌كه‌ته‌كان، جه‌ماوه‌ر، قازو قوڵنگ، له‌هه‌مان په‌نجه‌ره‌دا، ئه‌و رێویانه‌ی جڵه‌وی بایان به‌ده‌سته‌، بازیار، سه‌ركێشی یاقووت، مسقاڵ فه‌رهه‌نگ نووسیوه‌، له‌ژیاننامه‌دا سه‌ربازی ئاسنین (ژیاننامه‌ی منداڵی) به‌به‌رزیی بیهێنه‌، بائه‌وپه‌ڕی له‌شكركێشی بێت (ژیاننامه‌ی تافی لاوێتی)ی نووسیوه‌، له‌بواری بابه‌تی رۆژانه‌شدا، (كه‌نیسه‌ی جه‌نگاوه‌ری) نووسیوه‌. له‌بواری رۆماندا به‌رهه‌مه‌كانی بریتی بوون له‌: فه‌قیهه‌كانی تاریكی، كۆمه‌ڵه‌ گیانێكی ئه‌ندازه‌یی، په‌ڕ، كامپه‌كانی ئه‌به‌د، فه‌له‌كناسان له‌سێشه‌ممه‌ی مه‌رگدا، په‌ڕینه‌وه‌ی به‌شروش، له‌سێ به‌رگدا، داروپه‌ردووی دووه‌م ئه‌زه‌ل، مۆرو هه‌ڵم دڵشاد فه‌رسه‌خه‌ چۆله‌كانی نه‌مری، ئه‌شكه‌وته‌كانی هایدرا هۆدا هۆس، مردووه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان، په‌یژه‌ له‌ماوییه‌كان و چه‌ندین رۆمانی دیكه‌ش، سۆزی سه‌لیم به‌ره‌كات بۆ شوێن هیچ سۆزێكی دیكه‌ شان له‌شانی نادات، له‌باره‌ی (قامیشلۆ)ی شاره‌كه‌ی خۆیه‌وه‌ ده‌نووسیت كه‌هه‌ر له‌سه‌ربازی ئاسنینه‌وه‌ تا ژیاننامه‌ی تافی لاوێتی هه‌ڵلای تێدا ناده‌ته‌وه‌، به‌شێوه‌یه‌ك له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌نووسێت وه‌ك بڵێیت هه‌زار ساڵه‌ تێدا بژی و تازه‌ جێی هێشتبێت كه‌چی وا چل ساڵه‌ جێی هێشتووه‌. من (قامشیلۆكێ)م جێ نه‌هێشتووه‌ ده‌توانم سانتیمه‌تر به‌سانتیمه‌تر وه‌ك خۆی وه‌سفی بكه‌م، له‌و ئه‌تڵه‌سه‌دا كه‌له‌بیست ساڵی ته‌مه‌نمه‌وه‌ جێی نه‌هێشتووه‌، ئه‌و ده‌توانێت وه‌ك له‌ڕولاوازێكی چه‌قاوه‌سوو، ژییر وه‌ك هه‌وای سه‌ركێش وه‌سفم بكات، قامیشلۆیه‌كی دیكه‌ نییه‌. خوشكێكی هه‌یه‌ به‌هه‌مان ناو، دواتر به‌و كه‌سانه‌ گه‌وره‌ بوو كه‌ده‌زانن خوشكی یه‌كه‌می له‌گه‌ڵمدا ده‌ژی و منداڵه‌كانی له‌ئامێز گرتووه‌: به‌بیروت و نیفۆسیاد دارستانی (سكۆگۆس)ی كچی كۆمه‌ڵه‌ دووره‌گه‌ی سه‌ر هه‌ور له‌ده‌وربه‌ری پایته‌ختی سویددا.

له‌رێزلێنانێكیدا له‌لایه‌ن گۆڤاری (حجلنامه‌)ی كوردی كه‌به‌زمانی عه‌ره‌بی له‌سوید ده‌رده‌چێت و تێیدا پتر له‌چل نووسه‌ر به‌شدارییانكرد، گیانی به‌ره‌كانی له‌و نووسینانه‌ بێبه‌ش نه‌بوو كه‌به‌جیاوازی بیرو بۆچوونه‌كانیانه‌وه‌ نووسراوی هه‌ر له‌مه‌حمود ده‌روێشی فه‌له‌ستینیه‌وه‌ بۆ سه‌عیدی یوسفی عیراقی و ئه‌مجه‌د ناسری فه‌له‌ستینی و عه‌باس به‌یوززتی لوبنانی و قاسم حه‌دادی به‌حرێنی، وێڕای كورده‌كانی سوریا هه‌ریه‌ك له‌محه‌مه‌د عه‌تیف حوسه‌ینی و لوقمان دێركی و فه‌تحوڵلا حوسه‌ینی و ته‌ها خه‌لیل و ئیبراهیم یوسف، به‌جۆرێك سه‌لیم به‌ره‌كات نه‌وه‌د پله‌ له‌ژێر نه‌عناو سی پله‌ له‌سه‌رووی مێخه‌ك، بوو به‌سنووری تاراوگه‌و له‌وتاروگه‌یه‌وه‌ بۆ خودی تاراوگه‌كه‌. به‌جۆرێك له‌دانپێندانانه‌وه‌ ده‌یڵێم من شتێك ناناسم ناوی (تاراوگه‌) بێت، چونكه‌ هیچ رۆژێك خاوه‌نی شتێكی پێچه‌وانه‌ی تاراوگه‌ نه‌بووم، له‌هیچ شونێێكدا من هاوولاتییه‌كی خاوه‌ن كۆمه‌ڵێك مافی گونجاو نه‌بووم هه‌رگیز گره‌نتیم نه‌بووه‌ نه‌ئازادی قه‌سه‌كردنم هه‌بووه‌. خێزانێكی په‌رته‌وازه‌. كۆمه‌ڵێك برای زیندانی كۆمه‌ڵه‌ خوشكێك له‌شوێنی جیاجیا، كۆمه‌ڵێك به‌ڵگه‌نامه‌ی پێناسی ون بوو، ئه‌ده‌بێكی نه‌خوێندراوه‌. پۆلیسێك ده‌توانێت له‌ولاتێكه‌وه‌ بۆ ولاتێكی دیكه‌ ده‌رم بكات. پاسه‌پۆرته‌كه‌م به‌ناوێكه‌ كه‌هی من نییه‌و نازانم كه‌ی لێمی ده‌سێننه‌وه‌، به‌لام تاكه‌ شت كه‌تائێستا گومانی تێدا نییه‌ ئه‌وه‌یه‌ باوكم گۆڕێكی له‌ده‌وربه‌ری شاری قامیشلۆدا هه‌یه‌: ئا ئه‌وه‌ منم.

سه‌لیم به‌ره‌كات، وه‌كو مه‌سه‌له‌ی گه‌لێك، روونه‌، ره‌نگه‌ ئه‌وه‌ی دۆستایه‌تی مه‌حمود ده‌روێشی شاعیری كۆچكردووی فه‌له‌ستینی له‌گه‌ڵ به‌ره‌كاتدا گه‌رموگوڕتر كردبێت مه‌سه‌له‌ی هه‌ردوو گه‌له‌كه‌یان فه‌له‌ستین و كورد بووه‌، له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ كه‌تاراوگه‌ی یه‌كه‌میان له‌به‌یرووت بووه‌ جا به‌خوایشت بێت یان به‌زۆر گرنگ نییه‌، ئینجا یه‌كێكیان به‌ره‌و پاریس و ئه‌وه‌ی دیكه‌ به‌ره‌و نیفۆسیا، دواتر یه‌كێكیان به‌ره‌و رامه‌ڵلاو ئه‌وی دیكه‌یان به‌ره‌و ستۆكهۆڵم پاشان له‌زانكۆی ئۆپسالا به‌یه‌ك گه‌یشتن، ئه‌مه‌ قه‌ده‌ری شاعیرێكه‌ كاتێك به‌ره‌و داهێنانه‌كه‌ی ده‌یبات، كه‌سێكی پڕ له‌ئازارو ته‌نیایی و سه‌رگه‌ردانی ته‌مومژاوی. له‌ره‌وانبێژی سه‌لیم به‌ره‌كاتدا گیانی ئاشنایی خۆی و نه‌ئاشنا به‌لای كه‌سانی دیكه‌وه‌ چ خوێنه‌ربن و چ نووسه‌ر به‌دی ده‌كرێت، كاتێك به‌دوای ره‌چه‌ڵه‌كی دۆراودا ده‌ڕوات هه‌ر له‌ورده‌كارییه‌كانی منداڵی خۆیه‌وه‌ تا تافی لاوێتی و گێڕانه‌وه‌ی واقیعی گه‌ل بگره‌ كۆمه‌ڵه‌ لێك، تاله‌هه‌ڵه‌بجه‌دا مه‌هاباد به‌دی ده‌كات، سه‌ره‌نجام كورد لای ئه‌و ده‌بێته‌ ئه‌ده‌بێكی واقیعی كه‌واقیعی ته‌واوی كورده‌ به‌خاك و گه‌ل و ورده‌كاری كراسی ئاڵ و والای كچان و ژنانی كورده‌وه‌و ئاگری شاره‌كانی و گۆڕینی سیماو ناوی گونده‌كانیان تاوه‌كو خۆی ده‌بێته‌ تاكه‌ دیده‌وان كه‌ئازاری هاوولاتییه‌ك ده‌خاته‌ نێو ئازاری نیشتمانێكه‌وه‌، له‌كاتێكدا كه‌خۆی نه‌ناسنامه‌ی هاوولاتی هه‌بووه‌و نه‌رووبه‌رێكی زه‌وی به‌ناوی نیشتمان. له‌وه‌لامی پرسیارێكی سایتی ئه‌لیكترۆنی (تێرێز)دا كه‌بۆچی ئه‌ده‌بی په‌خشانی سه‌لیم به‌ره‌كاتی هه‌ڵبژاردووه‌ تاوه‌كو تێزی دكتۆرا پێشكه‌ش بكات، بۆرگی رۆوس-ی ژنه‌ ره‌خنه‌گری سویسری ده‌ڵێت (له‌دیمه‌شق هه‌ر كوردێكی چاوم پێی ده‌كه‌وت ناوی ئه‌وی ده‌هێنا هه‌ندێك ده‌یانگوت وه‌كو پێغه‌مبه‌ره‌، كوردێكی سوریایه‌و له‌ولاتی خۆی دووره‌، به‌لایانه‌وه‌ سه‌لیم به‌ره‌كات شتێكی گه‌وره‌ بوو. بێگومان من له‌قه‌بوڵكردنی ئه‌و بۆچوونانه‌دا دوو دڵ بووم، ئینجا پێیان وتم بڕۆ به‌شێك له‌رۆمانێكی بخوێنه‌وه‌. منیش ده‌ستم به‌خوێندنه‌وه‌ی (فه‌قیهه‌كانی تاریكی كرد) ئه‌وه‌ بوو كه‌وتم نێو ته‌ڵه‌كه‌یه‌وه‌ له‌بیرمه‌ سه‌لیم به‌ره‌كان وشه‌ی (ته‌ڵه‌)ی به‌كارهێنا بوو، ئه‌وده‌م كتێبـی فه‌قیهه‌كانی تاریكی دووه‌م كتێب بوو به‌عه‌ره‌بی له‌ژیانمدا بیخوێنمه‌وه‌. شتێكی سۆزداری لای ئه‌ودا هه‌بوو كه‌رایكێشام بۆلای خۆی. له‌سه‌ره‌تادا زۆر لێی تێنه‌گه‌یشتم یاخود له‌هه‌موو شته‌كانی لای ئه‌و تێ نه‌گه‌یشتم، به‌لام به‌شێوازه‌كه‌ی خۆی منی بۆ لای خۆی رفاند، دیمه‌نه‌كانی و موفاجه‌ئه‌ی كاره‌كته‌ره‌كانیم خۆش ویستن، سۆزم به‌ره‌و كه‌سانی نێو رۆمانه‌كانی جوولا، دواتر درێژه‌م به‌خوێندنه‌وه‌ی كاره‌كانیدا، سه‌ره‌تا له‌گه‌ڵ ته‌ها خه‌لیل یارمه‌تیدام بۆئه‌وه‌ی شته‌ ئاڵۆزه‌كانی ئه‌وكارانه‌ تێبگه‌م، پاشان سوودم له‌و خوێندنه‌وه‌نه‌وانه‌ وه‌رگرت، سه‌لیم به‌ره‌كات ته‌نیا زمان و مێژوو و بێرێك نییه‌، به‌ڵكو ئه‌ده‌بێكی گه‌وره‌شه‌. كاتێك مه‌حمود ده‌روێشی شاعیری گه‌وره‌ی فه‌له‌ستین یه‌كێك له‌قه‌سیده‌كانی خۆی پێشكه‌ش سه‌لیم به‌ره‌كات ده‌كات، ئه‌مه‌ واتای كاریگه‌ری شیعر له‌سه‌ر شیعردا. نیشانده‌دات، به‌تایبه‌تی پاش سه‌ردانه‌كه‌ی بۆ ستۆكهۆڵم و دیداریان دوای دابڕانێكی دوورودرێژ، تائه‌وه‌ بوو ده‌روێشی (كورد ته‌نیا بای هه‌یه‌)ی بۆ سه‌لیم به‌ره‌كات نووسی. لێكۆڵینه‌وه‌ له‌شاعیرو رۆمانووسێك به‌قه‌واره‌ی سه‌لیم به‌ره‌كات، پێویستی به‌زێده‌ كۆششێكی زۆر هه‌یه‌، كه‌كه‌سێكه‌ له‌سه‌ر رۆمانه‌كانی ده‌یان نامه‌ی دكتۆرا له‌زانكۆكانی به‌رلین و ڤیه‌نناو سویسراو به‌یرووت و دیمه‌شق وه‌رگیراون، به‌لام له‌یادكردنه‌وه‌یه‌كی خێرای ئاوادا هه‌ر دره‌وشاوه‌یه‌، ئه‌ویش وه‌ك وه‌فادارییه‌ك بۆ شاعیرێك كه‌یاده‌وه‌رییه‌كه‌ی خیانه‌تی لێ نه‌كردووه‌ وه‌ك چۆن خۆی خیانه‌تی له‌خۆی نه‌كردووه‌. كاتێك له‌نیفۆسایای پایته‌ختی قوبرس بینیم، به‌م ده‌ره‌نجامه‌ گه‌یشتم، دووپاتیشی كرده‌وه‌ كه‌بۆیه‌ له‌م چۆڵه‌وانیه‌دا ده‌ژی، چونكه‌ حه‌زی له‌م فه‌زا بێگه‌رده‌ی نیفۆسیا هه‌یه‌، سه‌ره‌نجی هه‌وره‌كان ده‌دات و دارو ده‌ره‌خت له‌حه‌وشه‌ی ماڵه‌كه‌یدا ده‌چێنێت، وه‌ك بڵێیت بناغه‌ بۆ دارستانێكی گه‌وره‌ دابڕێژێت، تاناوی بنێت جیهانه‌كه‌م جیهانی سه‌لیم به‌ره‌كات.

 

 

له‌ چاوه‌ی کامێڕاوه