شوان محه‌مه‌د ته‌ها، ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق(له‌سه‌ر لیستی پ.د.ك)


چاوپێکه‌وتن، فه‌ره‌یدون بێوار:

چه‌تر: ده‌ترێت كێشه‌كانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا گه‌یشتۆته‌ ئاستی لوتكه‌ و له‌ ته‌قینه‌وه‌دایه‌، هه‌ر بۆیه‌ شاندی هه‌رێم سه‌ردانی به‌غدای كرد؟
و: نه‌خێر به‌پێچه‌وانه‌وه‌، ئێمه‌ هه‌ولمَاندا له‌و فرسه‌ته‌دا فشار دروست بكه‌ین، به‌تایبه‌تی هه‌ندێك لایه‌نی سیاسی گله‌ییان له‌كورد به‌تایبه‌تی له‌ جه‌نابی بارزانی ده‌كرد، كه‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ هی ئه‌و بووه‌ و ئه‌و دانووسانی كردووه‌ له‌نێوان قه‌واره‌ سیاسییه‌كاندا ده‌شبێ متابه‌عه‌ی كاره‌كان بكات. كه‌ وه‌فدی كوردیش هات بۆ به‌غدا ته‌نیا ئه‌جندای كوردی پێنه‌بوو، هه‌وڵیدا باسی سه‌رجه‌م ئه‌و بابه‌ته‌ هه‌ڵپه‌سراوانه‌ بكات كه‌ له‌ناو قه‌واره‌ سیاسییه‌كاندا هه‌یه‌، بۆیه‌ سه‌ردانی سه‌رجه‌م قه‌واره‌ سیاسییه‌ عه‌ره‌بییه‌كانی كرد، له‌وێنده‌ریشه‌وه‌ لیژنه‌یه‌كی سیاسی پێكهێنرا، چونكه‌ له‌ وه‌رقه‌ 19خاڵه‌كه‌دا هاتووه‌ هه‌ر كاتێك كێشه‌ له‌نێوان قه‌واره‌ سیاسییه‌كان دروست بوو ئه‌وا لیژنه‌یه‌كی سیاسی پێكدێت بۆ ئه‌وه‌ی چاودێری ئه‌و خاڵانه‌ بكات كه‌ جێبه‌جێ نه‌كراون. ئێستاش بریار وه‌رگیراوه‌ كه‌ لیژنه‌یه‌ی سیاسی له‌ نێوان كورد و قه‌واره‌ سیاسییه‌كانی عه‌ره‌ب دروست بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و خاڵانه‌ جێبه‌جێ بكات، خاڵه‌ سه‌ره‌كییه‌كانیش بابه‌تی پێكهێنانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی سیاسه‌ته‌ ستراتیژییه‌كان و دانی وه‌زاره‌ته‌ ئه‌منییه‌كان و مه‌له‌فی پێشمه‌رگه‌ و هه‌ر دوو ماده‌ی ده‌ستووری 140ی تایبه‌ت به‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان له‌گه‌ڵ ماده‌ی 112ی تایبه‌ت به‌ نه‌وت و غازه‌.


چه‌تر: ماوه‌ی 7ساڵه‌ كێشه‌ هه‌ڵواسراوه‌كانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا وه‌كخۆی ماوه‌ته‌وه‌، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی چه‌ندان لیژنه‌ی بۆ دروست بووه‌، ئایا ئه‌مه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ حكومه‌تی عێراقی نیازی چاره‌سه‌ر كردنی نییه‌؟
و: له‌كاتێكدا تۆ ده‌توانی ئه‌و پرسیاره‌ ئاراسته‌ی هه‌ر كه‌سێك بكه‌یت كه‌ له‌ بواری سیاسیدا كار ده‌كات كه‌ ره‌وشی عێراق ئارام بێت له‌رووی ئه‌منی و ئاوو كاره‌با و خزمه‌تگوزاری، بێسه‌روبه‌ری حكومه‌تی عێراقی و ره‌وشی سیاسی عێراق ره‌وشه‌كه‌ی وا ئاڵۆز كردووه‌ داخوازییه‌كانی كوردیش تێیدا ئاڵۆز بووه‌، عێراق هه‌ر نه‌ماوه‌، شتێك نییه‌ ناوی عێراق بێت له‌رووی ئه‌منی و خزمه‌تگوزاری و سه‌ربه‌ستییه‌كان و مافی هاوڵاتیانه‌وه‌.

چه‌تر: هه‌موو ساڵێك شاند له‌هه‌رێمه‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان ده‌چێته‌ به‌غدا، ئه‌مه‌ش واده‌خوێنرێته‌وه‌ كه‌ نوێنه‌رانی كورد له‌ به‌غدا له‌ ئاستی پێویستدا نین؟
و: شته‌كه‌ به‌و جۆر نییه‌، من ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراقم، هه‌ندێك بابه‌تی سیادی و سیاسی چاره‌نووسساز هه‌ن په‌یوه‌ندی به‌ هه‌رێمه‌وه‌ هه‌یه‌ و پێوه‌ندی به‌ ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراقه‌وه‌ نییه‌، ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ جیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كانی حكومه‌تی ناوه‌ندی و هه‌رێمه‌كان. ناكرێ من ته‌نیا نوێنه‌ری خه‌ڵكی هه‌ولێر بم و له‌ خوێنڕشتن و مافه‌كانی مرۆڤ و بێسه‌روبه‌ری ره‌وشی عێراقدا قسه‌ له‌سه‌ر باری ئه‌منی نه‌كه‌م له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراقم له‌ كوردستانه‌وه‌ هاتووم.

چه‌تر: به‌پێی زانیاری و داتاكان زۆربه‌ی پۆسته‌ گرنگه‌كانی كه‌ به‌ركورد كه‌وتوون به‌ ده‌ست پارتییه‌وه‌یه‌، بۆیه‌ زۆربه‌ی ره‌خنه‌كان رووبه‌رووی به‌رپرس و نوێنه‌ركانی پارتی ده‌بێته‌وه‌؟
و: ئه‌گه‌ر به‌پێی ئیستیحقاقاتی هه‌ڵبژاردن بێت پارتی به‌ته‌نیا ژماره‌ی كوردسییه‌كانی له‌سه‌ر سه‌رجه‌م قه‌واره‌ سیاسییه‌ كوردییه‌كان زیاتره‌ به‌ ئۆپۆزسیۆن و یه‌كێتیشه‌وه‌، به‌ڵام  له‌ دابه‌شه‌كردنی پۆسته‌كاندا هه‌ولمَان نه‌داوه‌ ئه‌و جیاواییه‌ له‌نێوان لیسته‌ كوردستانییه‌كان، واته‌ كۆمه‌ڵ و یه‌كگرتوو و یه‌كێتی و پارتی بكه‌ین.

چه‌تر: ئایا هه‌ماهه‌نگی له‌ نێوان په‌رله‌مانتارانی كورد و وه‌زیر و به‌رپرسه‌ كورده‌كان له‌ به‌غدا هه‌یه‌؟
و: هه‌ماهه‌نگی له‌نێوانمدا هه‌یه‌، به‌ڵام  كه‌م و كوڕی هه‌یه‌ و بێسه‌روبه‌رییه‌ك هه‌بوو، به‌ڵام  پاش كۆبوونه‌وه‌كه‌ی هه‌موو قه‌واره‌ سیاسییه‌كان له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی هه‌رێم، به‌رنامه‌یه‌ك دانراوه‌ ئێستا هه‌فتانه‌ ئێمه‌ یه‌كتر ده‌بینین.

چه‌تر: هه‌ر دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی شانده‌كه‌ی هه‌رێم له‌به‌غدا، وه‌زاره‌تی ناوخۆی عێراقی بڕیاریداوه‌ نابێ ئاڵای كوردستان له‌ ئیداره‌ی گه‌رمیان هه‌ڵبكرێت، ئه‌مه‌ چۆن لێكده‌ده‌یته‌وه‌؟
و: وه‌كیلی وه‌زیری ناوخۆ كورده‌، ئه‌و قسه‌یه‌ی نه‌كردووه‌ و باسی نه‌كردووه‌.

چه‌تر: وه‌زاره‌تێك بریكاره‌كه‌ی كوردبێ چۆن ده‌بێ بڕیاری له‌و جۆره‌ی به‌سه‌ردا تێپه‌ڕی؟
و: ئه‌وه‌ لێدوانه‌ بڕیار نییه‌،  چونكه‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ ناتوانێ بڕیار ده‌ربكات، بۆیه‌ داوا له‌ راگه‌یاندنه‌كانی كوردی ده‌كه‌م جیاوازی له‌نێوان لێدوان و بڕیار بكه‌ن.

چه‌تر: نوری مالیكی له‌ لێدوانێكیدا باس له‌ ره‌وانه‌كردنی هێزی عێراقی ده‌كات بۆ لێدانی پژاك و په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل، تاچه‌ند ئاگاداری وه‌ها سیاسه‌ت و پلانێك هه‌ن؟
و: ئێمه‌ هه‌میشه‌ وتوومانه‌ كێشه‌ی پژاك و په‌كه‌كه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا كێشه‌یه‌كی ئێرانی و توركییه‌ و هاتۆته‌ ناو وڵاتی ئێمه‌وه‌، به‌ڵام  پاراستنی سنووره‌كان له‌رووی ده‌ستورییه‌وه‌ له‌ئه‌ستۆی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندییه‌.
ئه‌وه‌ی من ئاگادار بم هه‌وڵێك هه‌یه‌ كێشه‌كه‌ به‌شێویه‌كی دیپلۆماسی چاره‌سه‌ر بكرێت، ئه‌و هێزه‌ی تۆ باسی لێوه‌ ده‌كات به‌غدای پێناپارێزرێت ئیدی چۆن ده‌توانێت قه‌ندیل بپارێزێت.

چه‌تر: گریمان عێراق ئه‌و بڕیاره‌دا و هێرشی كرده‌ سه‌ر قه‌ندیل، ئایا ئه‌وه‌ ده‌ستێوه‌رداننییه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كان و سنووره‌كانی هه‌رێم؟
و: نه‌خێر، چونكه‌ پاراستنی سنووری عێراق له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌تی ناوه‌ندییه‌. ئێمه‌ له‌به‌رده‌م دوو بژارداین یان ده‌بێ حكومه‌تی هه‌رێم سنووره‌كه‌ بپارێزێت یان ده‌بێ رێگه‌ بده‌ین حكومه‌تی ناوه‌ندی بیپارێزێت، به‌ڵام  بژارده‌ی سێیه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ سه‌ركردایه‌تی كورد هه‌وڵیداوه‌ به‌شێویه‌كی ئاشتیانه‌ چارسه‌ری بكات، به‌ڵام  ئه‌گه‌ر كێشه‌كه‌ چاره‌سه‌ر نه‌كرا ئه‌وا له‌نێوان دوو هه‌ڵبژارده‌ده‌این یان تۆ یان ئه‌و.

چه‌تر: یه‌كێك له‌ خاڵه‌كانی كارنامه‌ی شانده‌كه‌ی هه‌رێم بۆ به‌غدا مه‌سه‌له‌ی ماده‌ی 140 بووه‌، كه‌چی وه‌ك ده‌بینین له‌ پرۆژه‌یاسای بودجه‌ی ئه‌مساڵدا بودجه‌ی ته‌رخانكراو بۆ ئه‌و ماده‌یه‌ كه‌می له‌چاو ساڵانی رابردوو كردووه‌؟
و: نه‌خێر وانییه‌، ئێستاش پاره‌یه‌كی باش بۆ ماده‌ی 140 ته‌رخانكراوه‌، هه‌ر خودی ته‌رخانكردنی بودجه‌كه‌ ره‌تدانه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێن ماده‌ی 140 به‌سه‌ر چووه‌. حكومه‌تی ناوه‌ندی ئاماده‌گی هه‌یه‌ پاره‌یتریشی بۆ دابین بكات. جگه‌ له‌ لیژنه‌ ته‌نفیزییه‌كه‌، لیژنه‌یه‌كی په‌رله‌مانیش پێكهاتووه‌ بۆ چاودێری كردن و زوو جێبه‌جێ بوونی ماده‌ی 140. ئێستا هاوپه‌یمانی نیشتمانی و لیستی عێراقییه‌ش له‌هه‌وڵی ئه‌وه‌دان ئه‌و كێشه‌یه‌ به‌یه‌گجاره‌كی چاره‌سه‌ر بكرێت.

چه‌تر: به‌وته‌ی چه‌ند به‌رپرسێك له‌سه‌ركردایه‌تی پارتی،  نوری مالیكی بۆ هه‌ر وه‌زیر و وه‌زاره‌تێك راوێژكارێكی له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران دامه‌زراندووه‌ و له‌بڕیاره‌كانیشدا ناگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ رای جێگره‌كانی، به‌تایبه‌تی كه‌ جێگرێكی كورده‌، ئایا ئه‌مه‌ ئیهمال كردن و په‌راوێزخستنی كورد نییه‌؟
و: ئیهمال كردن نییه‌، هاتنی وه‌فده‌كه‌ش كافی بوو بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌ڵێ حوكمی عێراقی ئه‌گه‌ر به‌و جۆره‌ گوزه‌ربكات به‌ره‌و دروستكردنی دیكاتۆره‌. ئه‌مه‌ش وایكرد نوری مالیكی وه‌فدێك بنێرێته‌ كوردستان و دواتر وه‌فدی كوردی بچێته‌ به‌غدا. ئه‌وان حاشا له‌وه‌ ده‌كه‌ن و ده‌ڵێن هه‌وڵی ئه‌وه‌ ناده‌ن ده‌سه‌ڵات له‌ ده‌ستی كه‌سێك یان پارتێكی سیاسی بێت. هاتنی وه‌فده‌كه‌ش هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و ته‌وه‌جوهه‌ی مالیكی بوو.
بۆیه‌ ئێستا لیژنه‌یه‌ك دروست بووه‌ به‌ناوی لیژنه‌ی (هاوسه‌نگ راگرتن) لیژنه‌كه‌ ده‌ست به‌كار بووه‌، هه‌روه‌ها له‌ په‌رله‌مانیش لیژنه‌یه‌كی چاودێری بۆ لیژنه‌ی هاوسه‌نگ راگرتن دانراوه‌، ئه‌م لیژنه‌یه‌ له‌ ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ له‌ سه‌ر ئاستی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی تا بریكاری وه‌زیر و راوێژكاره‌كان و سه‌رۆكی ده‌سته‌ سه‌ربه‌خۆكان چاودێری ده‌كات و به‌پێی ئیستیحقاقاتی هه‌ڵبژاردن دابه‌شیده‌كاته‌وه‌.


له‌ چاوه‌ی کامێڕاوه